• Je Stedentrip Praag begint hier
  • Verliefd op Praag neemt je mee
  • Dè blog over Praag
  • Eerlijke tips
  • De liefde spat er vanaf
Home » Top 10 » De Joodse Wijk

De Joodse Wijk - Josefov

De Joodse Wijk is een begrip in Praag en ver daarbuiten. Deze wijk, in het Tsjechisch Josefov genaamd, ligt in het noorden van het centrum, omgeven door de Moldau en de wijk Staré Město, de Oude Stad. Dwaal door de Joodse Wijk, bezoek de monumenten en beleef de magische sfeer van deze Praagse parel. 

In 1357 verleende Karel IV het recht aan de Praagse joden om hun eigen vlag en embleem te gebruiken: een rode vlag met de gele Davidster (Maĝeen David). Waarschijnlijk is dit de eerste keer dat dit symbool de Joodse gemeenschap vertegenwoordigd. Voor de stichting van de Joodse Wijk gaan we echter nog verder terug in het verleden.

De ceremoniële hal

Geschiedenis van de Joodse Wijk

Het eerste schriftelijke verslag waaruit blijkt dat joodse kooplieden in Praag werkzaam zijn, komt van de Arabisch-joodse koopman Ibrahim ibn Yaqub al-Tartushi uit 965. Uit zijn document valt echter niet af te leiden of de joden zich al in Praag hadden gevestigd, laat staan op welke locatie.

In 1096 wordt Josefov voor het eerst genoemd als Joodse Wijk.

Klik hier als je meer wilt lezen over de geschiedenis.

Pogroms in de Joodse Wijk, het getto van Praag


Vanaf de Middeleeuwen woonden de Joden niet verspreid over Praag maar in het Joodse getto, het huidige Josefov. De bewoners kregen te maken met veelvuldige anti-joodse sentimenten, die in 1389 uitgroeide tot pogroms. Tijdens de Paaspogrom werden meer dan vierhonderd Joden vermoord en hun huizen in brand gestoken. Het doel van de pogroms was om de Joden te intimideren en te verdrijven.

Ook in de vijftiende en zestiende eeuw vonden er verschillende pogroms plaats. Onder Ferdinand I werd in 1541 een poging gedaan de Joodse gemeenschap het land uit te zetten. Het gevolg was dat de meerderheid van de Joodse bevolking binnen twee jaar emigreerde. De Joden die achterbleven moesten een zichtbaar teken dragen en hun privileges werden afgenomen.

Periode van voorspoed in het getto - Mordechai Meisl


Na jaren van existentiële onzekerheid in het getto volgde een tijd van voorspoed en welvaart. Tijdens het bewind van Rudolf II, die in 1577 de joden hun privileges teruggaf, breidde het getto zich uit. Bestaande huizen werden gereonoveerd en er werden nieuwe huizen aangebouwd. 

De naam verbonden aan deze bouwactiviteit is Mordechai Meisl (1528-1601, filantroop, hofbankier en -jood). Hij stichtte in 1564 naast de joodse begraafplaats een Talmoedschool, een synagoge (Klaus synagoge) en een ziekenhuis met een kuuroord. In 1568 financierde hij de bouw van het Joodse stadhuis en Vysoká, de Hoge Synagoge. In 1591 verkreeg hij het voorrecht om zijn eigen privésynagoge te bouwen , de huidige de Maisel synagoge. Hij kocht tevens een tuin om het terrein van de begraafplaats uit te breiden en liet op eigen kosten de straten van het getto aanleggen.

Een bekend persoon uit de Rudolfiaanse periode is Juda Loew ben Bezalel, beter bekend als Rabbi Löw. Volgens overlevering heeft hij de Golem van Praag gemaakt, een levend wezen gemaakt van klei.

Numerus clausus, brand en opheffing van het getto


In de zeventiende en achttiende eeuw waren er jaren, waarin joden zich niet buiten het Josefov getto mochten vestigen. Er was een numerus clausus, dat het maximaal aantal joodse gezinnen in het land bepaalde. In 1744 moesten alle joden Praag verlaten en in 1748 mochten zij terugkeren. Aangezien de meeste Joden handelslieden waren, zorgde hun vertrek voor een economische crisis. Om deze te boven te komen waren de Joden weer welkom en hard nodig.

Door brand(stichting) zijn diverse malen enkele tot alle huizen van het getto verwoest en daarna in rap tempo weer opgebouwd. 

Tijdens het bewind van keizer Jozef II vond een fundamentele verandering plaats. De Joodse bevolking werd gelijk gesteld aan anderen, zodat Joden zich buiten het getto konden gaan vestigen. Rijkere Joodse families verhuisden langzaamaan naar delen van de stad buiten het getto. De armen bleven en niet-Joodse armen verhuisden hierheen. 

Het getto werd in 1848 definitief opgeheven, in 1850 omgedoopt tot Josefov en bij Praag gevoegd. In 1880 was het aantal joden in Josefov volgens officiële statistieken gedaald tot slechts een derde van het oorspronkelijke aantal.

1880-1890 Sloop van de Joodse Wijk


In het laatste kwart van de negentiende eeuw raakte het inmiddels overbevolkte Josefov in verval. Door de nabijheid van de Moldau en de lage ligging overstroomde de Joodse Wijk regelmatig. Vochtige kelders van de slecht onderhouden huizen in combinatie met onhygiënische leefomstandigheden veroorzaakten een bovengemiddelde morbiditeit en mortaliteit.

Deze onhoudbare situatie vereiste een oplossing. In navolging van andere Europese steden besloot de gemeente Praag in de jaren tachtig van de negentiende eeuw tot de meest radicale aanpak: sanering in de vorm van sloop van vrijwl alle oude gebouwen. Alleen onderstaande bezienswaardigheden zijn de dans ontsprongen.

Bezienswaardigheden in Josefov, de Joodse Wijk

Zodra je Josefov binnenloopt - er is geen officiële grens - voel je de sfeer veranderen. Het is alsof je in een ander tijdperk en een ander land bent beland. Versterk dit mystieke gevoel met achtergrondinformatie over de wijk, de bezienswaardigheden en de vroegere joodse bewoners met rituelen en tradities. Het oude getto komt dan bijna weer tot leven...

Trek gerust een aantal uur uit om de hele wijk en haar pareltjes te zien. Verliefd op Praag heeft  informatie voor je verzameld.

Het huidige gebied van Josefov


Oudnieuwe synagoge - Staronová Synagoga

De Oudnieuwe Synagoge is het oudste monument in de Joodse stad van Praag (1275) en een van de oudste nog in gebruik zijnde synagogen in Europa. Al meer dan zevenhonderd jaar heeft dit godshuis gediend als de belangrijkste synagoge van de Joodse gemeenschap in Praag. 

De synagoge is aan het einde van de dertiende eeuw gebouwd in vroeg-gotische stijl door steenhouwers van de koninklijke smelterij. Zij werkten aan de bouw van het nabijgelegen klooster van St. Anežka. Aangezien het in die tijd voor Joden niet was toegestaan bouwmeester te zijn, is het gebouw ontworpen door christenen.

De Oudnieuwe synagoge ligt lager dan de andere gebouwen in de stad (in de 13e eeuw werd het niveau van de oude stad met 1 tot 3 meter verhoogd als onderdeel van een overstromingsbeheersingsmaatregel - zie Kelders van Praag ). 

Dit godshuis getuigt van de belangrijke positie van de toenmalige Joodse gemeenschap in Praag. Oorspronkelijk heette het Nieuw of Groot, pas bij de oprichting van andere synagogen aan het einde van de 16e eeuw veranderde de naam in Oudnieuwe Synagoge. 

De Oud-Nieuwe Synagoge

Legendes van de Golem, engelen en een 'vloek'

De Oudnieuwe Synagoge genoot bijzonder respect in de Joodse stad van Praag en in buitenlandse Joodse gemeenschappen. Door de eeuwen heen doet een viertal legendes de ronde:

  1. Volgens één legende liggen de overblijfselen van de Golem begraven op de zolder van de synagoge. Dit kunstmatig wezen is door de grote rabbijn Löw gecreëerd om de Joden te dienen. Nadat de Golem een eigen leven wilde leiden en gevaarlijk werd voor zijn omgeving, heeft de rabbijn hem levenloos gemaakt om de Praagse gemeenschap te beschermen.
  2. Een andere interessante legende zegt dat engelen de stenen voor het stichten van de synagoge uit de Tempel van Salomon in Jeruzalem naar Praag brachten. Ze werden in de synagoge geplaatst op voorwaarde dat ze naar hun oorspronkelijke plaats zouden terugkeren zodra de Messias arriveerde. Volgens deze gebeurtenis heette de synagoge van nu af Al-tenaj ('voorwaarde' in het Hebreeuws) genoemd, waaruit het latere Altneu (Duits was een van de officiële talen gedurende de Habsburgse periode) zou voortkomen.
  3. Volgens weer een andere legende beschermden de vleugels van engelen, die in duiven waren veranderd, de synagoge tijdens de branden die de stad hebben geteisterd. De synagoge is tot op de dag van vandaag zonder ernstige schade bewaard gebleven. 
  4. Nog een legende verhaalt dat niemand op de zetel van de opperrabbijn mag zitten, anders sterft hij binnen een jaar. Het zou een uiting van respect en eerbied zijn voor de nagedachtenis van Maharala (rabbijn Löw), die hier werkte.

Het Joods Museum - Židovské muzeum v Praze

Het Joods Museum werd opgericht in 1906. Het doel van het museum was om de geschiedenis, tradities en gebruiken van de Joodse bevolking in Bohemen te documenteren en om waardevolle kunstvoorwerpen uit de Praagse synagogen te bewaren, die verdwenen tijdens de herontwikkeling van het voormalige Joodse getto.

Het Joods Museum in Praag bestaat uit de volgende gebouwen:

Op onderstaande kaart zie je in het rood de zeven onderdelen van het Joods Museum liggen. 


Oude Joodse Begraafplaats - Starý židovský hřbitov

De oude Joodse begraafplaats is zonder overdrijving een monument van wereldbelang. Het werd gesticht in de eerste helft van de vijftiende eeuw en is samen met de Oudnieuwe Synagoge een van de belangrijkste bewaard gebleven monumenten in de Joodse stad Praag.

Dit gebied diende tevens als brandbuffer. Als de omliggende huizen zouden afbranden, konden de vlammen niet gemakkelijk naar de Oudnieuwe synagoge overspringen.

De begraafplaats was in gebruik tot 1787 en heeft een oppervlakte van ongeveer 11.000 m 2. Binnen het complex liggen 12.000 grafstenen. De oudste grafsteen van de geleerde en dichter Avigdor Kar dateert uit 1439. De begraafplaats is in het verleden meerdere malen uitgebreid. Toch was dat niet voldoende en aangenomen wordt dat er op de begraafplaats meerdere graflagen (maximaal tien) op elkaar liggen. 


Spaanse synagoge - Španělská Synagoga

De Spaanse synagoge werd in 1868 gebouwd in Moorse stijl op de plaats van het oudste Joodse gebedshuis van Praag, de Oude School, volgens een project van Vojtěch Ignác Ullmann en Josef Niklas. De tentoonstelling in de synagoge brengt de laatste 200 jaar van de geschiedenis van de Joden in de Tsjechische landen in kaart.

De jongste van de Praagse synagogen van de Joodse stad wordt tot de mooiste gerekend. 

De architecten lieten zich inspireren door overwegend islamitische architectuur, waarin rijkelijk versierde en vergulde elementen de boventoon voeren. Op de deuren en leuningen is verfijnd houtsnijwerk te zien. Gekleurde glas-in-loodramen en interieurdecoratie volgens de ontwerpen van architecten A Baum en B. Münzberger werden voltooid in 1893. Ze lieten zich inspireren door het Alhambra in de Spaanse stad Granada.

De Spaanse synagoge

Na de Fluwelen Revolutie in 1989 werd een volledige restauratie uitgevoerd en in 1998 werd het gebouw in oude glorie hersteld. Tegenwoordig maakt het gebouw deel uit van het Joods Museum in Praag. Specifieke aandacht in de tentoonstelling is er voor de geschiedenis van Tsjechische en Moravische joden van de achttiende eeuw tot 1945. Een deel van de museumcollectie bestaat uit zilveren voorwerpen uit Tsjechië en Moravië.

Hoe komt de synagoge aan zijn naam? 

In de zestiende eeuw werden de Joden uit Spanje verdreven door Isabella van Castilië. Op 31 maart 1492 tekende Isabella samen met Ferdinand het Verdrijvingsedict. Hierdoor werden de Joden gedwongen zich te bekeren tot het christendom of te vertrekken uit Spanje. Hoewel velen zich bekeerden en zo hun eigendommen behielden, vertrokken zo'n 160.000 à 400.000 marranos (te vertalen als zwijnen). Hun bezittingen werden in beslag genomen.

Nadat de Marranos hun thuisland hadden verlaten, vestigde een klein deel van hen zich in Praag. Als heiligdom verwierven ze deze reeds genoemde school en noemden het direct de Spaanse Synagoge. Toen de school niet meer geschikt was vanwege de groeiende Joodse gemeenschap, is op deze plek de huidige synagoge gebouwd.

Interieur van de Spaanse synagoge


Maisel synagoge (Maiselova synagoga)

Deze synagoge is tussen 1590 en 1592 gebouwd. Ooit het grootste en meest spectaculaire gebouw in het Joodse getto van Praag, draagt ​​deze synagoge de naam van de oprichter, Mordecai Meisel. De synagoge uitsluitend dienst als gezinsgebedshuis en werd pas na zijn dood opengesteld voor het publiek. 

De Maisel-synagoge is sinds 1955 niet meer in gebruik als gebedshuis en is sindsdien een onderdeel van het Joods Museum in Praag. U vindt er een permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de Boheemse joden van de 10e tot de 18e eeuw. De tentoonstelling omvat een videoprojectie van Langweils model van Praag uit de 19e eeuw, dat in het echt te zien is in het Stadsmuseum van Praag in de wijk Florenc. Bezoekers hebben zo de kans om kennis te maken met het doolhof van straten van het oorspronkelijke Joodse getto, verdwenen synagogen en oude Joodse huizen. Je krijgt een goede indruk van het voormalige Joodse getto van voor de sanering, die plaatsvond eind negentiende en begin twintigste eeuw.

De Maisel synagoge


Pinkas-synagoge

De Pinkas-synagoge is de op één na oudste synagoge in Praag. Deze synagoge werd in 1535 in laatgotische stijl gebouwd door een van de belangrijke leden van de Joodse gemeenschap in Praag, Aron Mešulam Horovic. Waarschijnlijk is de synagoge vernoemd naar zijn kleinzoon, Rabbi Pinkas Horovice. Het gebouw deed dienst als privé-gezinsgebedshuis en er werd een ritueel bad (mikveh) in de buurt opgericht. De synagoge werd in 1950-54 in zijn oorspronkelijke vorm hersteld.

Bezoek de synagoge en bekijk het indrukwekkende monument ter nagedachtenis aan de 80.000 Tsjechische en Moravische joden, die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust. 

Drie tentoonstellingen in de Pinkas synagoge:

  1. Kindertekeningen van Terezín (Theresienstadt)
  2. Wegen zonder terugkeer. Deportatie van Joden uit Tsjechië in de jaren 1939-1945.
  3. Gezichten van de Shoah (Holocaust). 's Avonds worden gezichten van de slachtoffers geprojecteerd op de muur van de synagoge.

De Klaus synagoge 

De Klaus synagoge is de grootste synagoge van Praag en is na de gettobrand van 1689 gebouwd op de plek waar eerst drie kleinere gebouwen uit de zestiende eeuw stonden. Deze gebouwen bevatten een yeshivah (Talmoed school) die werd gesticht door de beroemde Rabbi Loew.

In de synagoge is het eerste deel van een permanente tentoonstelling te zien over Joodse gebruiken en tradities.

De ceremoniële hal

Het tweede deel van de tentoonstelling is te zien in de ceremoniële hal, een neo-romaans gebouw uit 1906-1908. Ondanks zijn relatief jonge leeftijd is dit het iconische gezicht van het joods museum.

Het is heel verleidelijk om een bezoek aan de Oude Joodse begraafplaats over te slaan en alleen een foto van de graven te nemen. Maar.....er staat een "bewaker", die je met zachte dwang aanmaant een kaartje te kopen.

Op de eerste verdieping was een ruimte waar tot 1926 de rituele wassing van de doden plaatsvond. Momenteel kom je hier meer te weten over de geschiedenis van de Praagse Burial Society, een belangrijke religieuze en sociale instelling van het getto dat in 1564 werd gesticht door Rabbi Eliezer Ashkenazi.

Vijf hoogtepunten in de Ceremoniële hal:

  1. Een unieke 15-delige serie schilderijen uit de jaren 1770 die de gebruiken en ceremonies die verband houden met dood en begrafenis. 
  2. Zilveren rituele voorwerpen die daarbij werden gebruikt.
  3. Fragmenten van de oudste grafstenen van Praag, daterend uit de 14e eeuw. 
  4. Herdenkingsgebeden voor de doden en een kaart van nog bestaande Joodse begraafplaatsen in de Boheemse landen.
  5. Op de tweede verdieping richt de tentoonstelling zich op de organisatie, het leven en de externe representatie van de Prague Burial Society.

De ceremoniële hal inclusief bewaker.


Robert Guttmann-galerij

De Robert Guttmann-galerij is gevestigd in het gebouw van het voormalig Joods ziekenhuis, dat in 1935 is toegevoegd aan het gebouw van de Spaanse Synagoge.

De galerij toont tijdelijke tentoonstellingen van kunstvoorwerpen uit de collecties en displays van het museum die zich richten op het joodse leven, de vervolging van Boheemse en Moravische joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, joodse monumenten in Tsjechië en kunstwerken van hedendaagse beeldende kunstenaars.

Tickets voor het Joods Museum en de Oudnieuwe Synagoge koop je hier online:

Je kunt losse tickets of een combi-ticket kopen om alles te bezoeken.

jewishmuseum.cz/en/e-shop-en/

Of bezoek het informatiecentrum in U Staré školy 141/1.

 

Met de Prague Card, tegenwoordig Prague Coolpass geheten, heb je 'gratis' toegang:

praguecoolpass.com/eshop

Bronnen:

starapraha.cz

kudyznudy.cz

wikipedia

Verliefd op Praag

Rating: 5 sterren
1 stem