Praag op 14 februari 1945

De oorlog loopt op zijn laatste benen. Nazi-Duitsland verliest terrein en de geallieerden voeren de druk op met zware bombardementen op strategische Duitse steden. Half februari 1945 is het de beurt aan Dresden.

Van 13 tot en met 15 februari wordt deze stad – zo’n 150 kilometer ten noordwesten van Praag – het doelwit. Niet zonder reden: Dresden is op dat moment een cruciaal verkeersknooppunt en een belangrijk communicatiecentrum in het hart van het Derde Rijk.

Op deze plek staat nu het Dansende Huis/Dancing House

Navigatiefout

Vanaf Nuthampstead, Groot-Brittannië, stijgen 62 Amerikaanse B-17’s op met als bestemming Dresden. De omstandigheden werken zeker niet in hun voordeel. Een groot deel van Europa is gehuld in dichte mist, van het moment van opstijgen tot aan het bombardement. Krachtige winden blazen de bommenwerpers ongemerkt van hun koers, verder naar het zuidoosten. Als dat nog niet genoeg is, valt boven Duitsland ook de boordradar van de hoofdnavigator uit.

Vanaf dat moment moeten de navigators vertrouwen op herkenningspunten op de grond. Daarbij gaat het mis: Pilsen wordt aangezien voor het geplande navigatiepunt Zwickau - een logische maar desastreuze vergissing, omdat de afstand tot Praag vergelijkbaar was met die van Zwickau tot Dresden. Mogelijk speelde ook een dreigend brandstoftekort mee, waardoor uitwijken naar een ander doel geen realistische optie meer was.

Enkele Amerikaanse bemanningen melden via de radio dat ze zich boven hun doel bevonden - “ergens boven Dresden”. Anderen twijfelen of herkennen dat er iets niet klopt, maar blijven noodgedwongen  bij de formatie. Afwijken was simpelweg geen optie.

Een Amerikaanse B-17 bommenwerper

Enkele minuten van ellende

Het bombardement op woensdag 14 februari duurt slechts enkele minuten, rond 12:25 uur. Het zijn de dodelijkste minuten in Praag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er vallen 701 burger slachtoffers, meer dan 1100 mensen raken gewond en 11.000 inwoners raken dakloos.

Het hoge aantal slachtoffers had niet alleen te maken met de bommen zelf, maar ook met een gevaarlijke vorm van schijnveiligheid. Luchtaanvallen kwamen tijdens de oorlog wel vaker voor, maar eerdere bombardementen richtten zich meestal op doelen buiten Praag. Daardoor leefde het idee dat de stad – als Tsjechisch cultureel hart – geen echt doelwit was. Sommigen geloofden zelfs dat Praag op een ‘verboden lijst’ van de geallieerden stond.

Toen het alarm uiteindelijk klonk, was het al bijna te laat: slechts vijf minuten later vielen de eerste bommen. De aanval zelf duurde kort, maar liet nauwelijks tijd om te schuilen. Sommige kelders boden bovendien onvoldoende bescherming tegen het geweld van de inslagen. Pas in 1971 ontdekten bouwvakkers 23 lichamen van eerder vermiste personen in de kelder van een huis in de Vinohradská-straat , die in de bedolven schuilplaats waren gestikt.

Alsof dat nog niet genoeg was, stond de Duitse luchtverdediging er tegen het einde van de oorlog beroerd voor. En de Praagse brandweer? Die was een dag eerder nog naar Dresden gestuurd om daar de verwoestende branden te helpen blussen.

Het resultaat: een stad die vrijwel onvoorbereid werd getroffen.

Praag blijft niet ongeschonden

De zwaarst getroffen gebieden in Praag strekken zich uit van de Palacky-brug en Karlovo náměstí tot aan Vinohrady.

Meer dan 2500 huizen in Praag werden getroffen door de bombardementen, waarvan 68 volledig werden verwoest, 88 zeer zwaar beschadigd, 168 zwaar beschadigd en 2351 licht beschadigd.

Wanneer je door Praag wandelt, lijken de gevolgen van deze tragische dag in de geschiedenis niet onmiddellijk zichtbaar. Echter, als je foto’s bekijkt van vóór en kort na de bombardementen, wordt duidelijk dat Praag niet zo ongeschonden is gebleven als vaak wordt gedacht.

Een overzicht van de bommen die in Praag zijn gedropt.

Emmaus klooster

Het Emmaus klooster uit 1347 wordt zwaar beschadigd en wordt na de oorlog gerestaureerd met een bijzondere aanpassing. De twee gotische torens worden niet nagebouwd, maar vervangen door een moderne, asymmetrische constructie van 32 meter hoog, vervaardigd uit wit beton. Voor de vergulde spits is er 1,3 kg 24-karaats goud gebruikt. Door een optische illusie lijkt de zuidelijke toren, die dichter bij de rivier staat, hoger, terwijl dat in werkelijkheid niet het geval is.

Het Emmaus-klooster wordt zwaar beschadigd

Palacký-brug

De Palacky brug wordt flink beschadigd en de vier beeldengroepen worden na restauratie verplaatst naar de Vysehrad-tuinen, waar ze nog steeds staan.

Dancing House

Op de plek waar in 1996 het Dansende Huis wordt gebouwd, sloeg een bom in op het hoekhuis. De naastgelegen huizen bleven gespaard.

het hoekhuis is niet meer te redden

Het Dansende Huis

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Valentijnsdag in Europa vrijwel onbekend. Pas na de Fluwelen Revolutie kreeg deze dag in Praag betekenis, maar het zal nog geruime tijd duren voordat men in Praag op de vraag: "Waar denk je aan op 14 februari?" alleen nog zal antwoorden met "Valentijnsdag." 

Het bombardement op hun mooie stad heeft namelijk een blijvende indruk achtergelaten, ook op latere generaties.

Verliefd op Praag