• Je Stedentrip Praag begint hier
  • Verliefd op Praag neemt je mee
  • Dè blog over Praag
  • Eerlijke tips
  • De liefde spat er vanaf
Praag » Top 10 » De Astronomische klok

De Astronomische Klok

De Astronomische Klok op het Oude Stadsplein is de bezienswaardigheid van Praag. De klok trekt ieder heel uur zoveel toeristen, dat je er letterlijk niet omheen kunt. Het schouwspel duurt nog geen minuut. Het bijzondere aan het uurwerk is dat bijna niemand de tijd erop kan aflezen. Dat vergt veel kennis van de klok.

Je loopt nietsvermoedend het Oude Stadsplein van Praag op en verbaast je over de schoonheid van het plein. Aan alle kanten word je omringd door architectuur met de hoofdletter A, gekleurde monumentale gebouwen met in het midden van het plein een groot standbeeld van Jan Hus en de Maria-kolom. Dan zie je voor een aantal terrasjes een grote menigte zich verzamelen met telefoon of camera in de aanslag. De meesten kijken schuin omhoog. Dat betekent dat het bijna zover is...het is vijf minuten voor het hele uur.

Ga er tussen staan en laat je verrassen. En pak je camera erbij.

Het kijken naar de mensen is al leuk.

Waar staan de mensen naar te kijken?

Ze kijken naar een magnifiek uurwerk, dat zonder het toekomstige spektakel al een foto waard is. Zonder enige achtergrondinformatie reageren veel mensen op het schouwspel als volgt, zie de reviews op google:

Van "Mmm, was dat nou alles, niks bijzonders!" tot "Het is een toeristische val voor zakkenrollers."

Lees daarom onderstaande basisuitleg om te bevatten hoe complex de klok en de werking ervan is. Dan wordt het vanzelf een staaltje vakwerk. En bedenk dat het handwerk is uit periodes dat er geen computers, rekenmachines of elektrische apparatuur bestonden, laat staan toeristen.

Hier is het allemaal om te doen, de astronomische klok.

De oudste nog werkende astronomische klok ter wereld

De astronomische klok siert het Oude Stadsraadhuis sinds 1410. Het is daarmee de oudste nog werkende astronomische klok ter wereld. De klok is ontworpen door Nicolaas van Kadaň aan de hand van de berekeningen van professor Jan Sindl. 

In de eeuwen die volgden zijn er meer elementen aan toegevoegd. De klok heeft meerdere malen stil gestaan, is meerdere malen gerestaureerd en in WOII door bombardementen beschadigd.

De onderdelen van het uurwerk

De astronomische klok heeft meerdere onderdelen:

De klok en hoe je kunt zien hoe laat het is?

Op het niet-draaiende gedeelte van de klok staan Romeinse cijfers, die de uren aanduiden.

Het gouden handje aan het uiteinde van de wijzer, waar ook de zon aan vastzit, geeft de de tijd aan. Op onderstaande foto is het bij benadering 17.10 uur.

Wanneer de Romeinse cijfers bedekt zijn, zoals op de foto, kan de tijd worden bepaald in het verlengstuk aan de andere zijde van de wijzerplaat. Daar staat de wijzer tussen V en VI.

De astronomische klok

Blauw, rood en zwart

Op het niet-draaiende gedeelte van de klok zie je drie kleuren: blauw, rood en zwart. Blauw staat voor dag, rood voor schemering en zwart voor nacht. Op de grens van het blauwe naar het rode gebied zie je vier Latijnse benamingen:

  • ortus (zonsopgang)
  • aurora (ochtendgloren)
  • crepusculum (schemering)
  • occasum (zonsondergang)

 

Het gouden zonnetje

Het gouden zonnetje op de wijzer met de gouden hand schuift na de kortste dag van het jaar naar het einde van de wijzer. Het zonnetje komt dan 's ochtends eerder uit en 's middags/'s avonds later in het rode gedeelte.

Na de langste dag schuift het geleidelijk aan dichter naar het middelpunt van de klok. De zon is dan 's ochtends later uit en 's middags eerder in het rode gedeelte.

Het zonnetje zit bijna aan het einde van de wijzer. De foto is dan ook genomen op 9 juli en dan is het lang licht.

Wat zie je nog meer:

  • De kleine schijf geeft met twaalf dierenriemtekens de maanden van het jaar aan.
  • De cijfers op de buitenste draaiende schijf (1 t/m 24) geven Oud Boheemse tijd aan. Toen begon een nieuwe dag bij zonsondergang (24). 
  • De voor ons onbekende Babylonische tijd wordt aangegeven door de cijfers van 1 t/m 12 in het blauwe gedeelte. 
  • Het maantje op de tweede wijzer geeft de stand van de maan aan.

Kalenderbord met naamdagen

Onder het uurwerk zie je het kalenderbord met twaalf allegorieën van de maanden. Deze werd in 1865 gemaakt door Josef Mánes

Met het blote oog zie je niet wat er in de grijze buitenring geschreven staat:

  1. De dag van de maand
  2. Een letter: alle 365 letters vormen een gedicht, die als ezelsbrug fungeren voor het onthouden van de naamdagen.
  3. De naam van een heilige naar wie de naamdag is vernoemd.
Het kalenderbord van de astronomische klok

Het kalenderbord

Per dag een getal, een letter en een heilige

Iedere maand wordt voorzien van een toepasselijke afbeelding


De parade van de twaalf apostelen

Waar alle toeristen zich op het hele uur zich voor verzamelen, is de parade van de twaalf apostelen, die in 1865 zijn toegevoegd. Zorg er wel voor dat je tussen 9.00 - 21.00 uur voor de klok gaat staan.

Terwijl de Dood (het skelet) aan de bel trekt, om duidelijk te maken dat er weer een uur voorbij is, gaan de luikjes naast de klok open. In een parade komen links en rechts de apostelen al knikkend voorbij. 

Wil je zien hoe het er van binnen uit ziet, koop dan een kaartje voor het Oude Raadhuis.

Twee van de twaalf apostelen schuiven voorbij.


De vier bewegende figuren naast de klok

De dood

Een skelet of dood wordt gekenmerkt door een zandloper, die hij draait als een symbool van het meten van de tijd van het leven. Met zijn gerinkel en goedkeurend knikje herinnert hij iedereen aan het onvermijdelijke lot. De figuur van de dood is sinds het einde van de 15e eeuw het oudste onderdeel van de figuratieve versiering van de astronomische klok.

De Turk

Naast de Dood staat de Turk. Deze is afgebeeld met een luit en staat symbool voor extravagantie of plezier in de zin van menselijke ondeugd.

De Vrek

De Vrek wordt gekenmerkt door een stok en een zak (geld). Naast de afkeurende beweging van het hoofd dreigt hij met de stok en schudt hij met de zak. Het is een symbool van ondeugd en hebzucht. 

IJdelheid

IJdelheid wordt gekenmerkt door een spiegel. Het houten beeld knikt afkeurend en kijkt tegelijkertijd op in de spiegel. Het wordt meestal beschouwd als een symbool van menselijke ijdelheid. 

Het uurwerk was bijna ten dode opgeschreven

Klik hier voor meer info.


De astronomische klok weigerde dienst in 1787. Het zou bijna als schroot worden afgevoerd, maar werd gedeeltelijk gerepareerd. In 1824 stopte het uurwerk er helemaal mee. Niemand kon het destijds repareren en er werd besloten om het weg te halen. 

Toen in 1864 een horlogemaker werd gevonden die het complexe mechanisme nieuw leven in kon blazen, was dit de redding van het uurwerk. Ludvík Hainz, wiens werkplaats voor klokjes en horloges recht tegenover de astronomische klok zat, had jarenlang de ongelukkige toestand van het uurwerk aanschouwt. Hij was raadslid van de stad en op zijn initiatief en op besluit van de gemeente kon in de jaren 1864 tot 1866 de grote restauratie plaatsvinden. 

Daarna werd hij de beheerder van de astronomische klok.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het uurwerk zwaar beschadigd na bombardementen gedurende de Praagse opstand tegen de nazi-troepen. Na veel inspanning werd de machine gerepareerd, de houten apostelen hersteld door Vojtěch Sucharda en de Orloj begon weer te werken in 1948.

Een andere fase van renovatie startte in 2005, waarbij de onderste kalenderring en de figuren werden hersteld. Rondom de houten beelden werden ook anti-duivennetten aangebracht.

De laatste renovatie van de astronomische klok werd uitgevoerd van januari tot september 2018, na een reconstructie van de oude stadstoren. Tijdens de renovatie werd een elektrisch uurwerkmechanisme dat in werking was sinds 1948 vervangen door een origineel mechanisme uit de jaren 1860.

Kijk hier de aflevering met uitleg over de werking van de klok

Wat vind jij van de astronomische klok? Laat hieronder een reactie achter.

Verliefd op Praag

Rating: 5 sterren
1 stem

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.